ÇOMÜ İletişim Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Ülkü Sönmez, “Erlik Han’ın Kara Yurdu” ve “İz” adlı iki uluslararası kişisel sergisinde Türk mitolojisinin köklü anlatılarını dijital illüstrasyon ve grafik tasarımla yeniden yorumladı. Tarih, mitoloji, tasarım ve teknolojiyi aynı zeminde buluşturan Sönmez Kaleninsesi Gazetesi’ne mitolojiler, tarih ve gelecek arasında köprü kurduğunu aktardı.
Ödüllü belgesel yönetmeni Sönmez, yaptığı açıklamada; özellikle Türk mitolojik hikâyeleri tarih, tasarım ve teknolojinin olanaklarıyla buluşturduğunu ve Türk kültürel mirasının çağdaş sanat aracılığıyla uluslararası platformlarda daha görünür hale gelmesini amaçladığını belirtti.
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) İletişim Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Ülkü Sönmez, Türk mitolojisinin zengin dünyasını çağdaş görsel sanatlarla buluşturan iki uluslararası kişisel sergiye imza attı. Trakya Kongresi kapsamında açılan “Erlik Han’ın Kara Yurdu” ile İzmir 3. ISCS Kongresi kapsamında sanatseverlerle buluşan “İz” adlı sergiler, Türk mitolojisinin farklı katmanlarını dijital illüstrasyon ve grafik tasarımın anlatım olanaklarıyla ele alıyor.
Akademisyen ve Ödüllü belgesel yönetmeni kimliğiyle de tanınan Sönmez, çalışmalarında mitolojik karakterleri ve sembolleri yalnızca görsel olarak betimlemekle kalmadı; bu unsurların Türk kültüründeki tarihsel ve düşünsel karşılıklarını çağdaş bir anlatım diliyle yeniden yorumladı. İki sergide toplam 32 çalışmaya yer veren sanatçı, birinde mitolojinin yer altı dünyasına, diğerinde ise doğa ve hayvan sembolizmine odaklandığını aktardı.
ERLİK HAN’IN KARANLIK DÜNYASI DİJİTAL İLLÜSTRASYONLARLA YENİDEN YORUMLANDI
Sönmez’in ilk sergisi “Erlik Han’ın Kara Yurdu”, Türk mitolojisinin dikkat çekici figürlerinden Erlik Han ve onun çevresinde şekillenen yer altı dünyasını konu alıyor. Sergide Erlik Han’ın tahtı, dokuz oğlu ve dokuz kızı, kara öküz, kara ırmak, kemik ormanı, kara tinler ve kara güneş gibi mitolojik unsurlar 16 dijital illüstrasyon ve afiş çalışmasıyla yer alıyor.
Sönmez, Kaleninsesi’ne yaptığı değerlendirmede; Kırmızı ve siyah renklerin ağırlıkta olduğu kompozisyonlarda iki boyutlu ve simgesel bir anlatım tercih ettiğini aktardı. Sönmez, “Mitolojik dünyanın karanlık ve gizemli atmosferini görsel dile taşıdık. Tasarım olarak geleneksel anlatıları yalnızca resimlemek yerine taşıdıkları kültürel anlamları günümüzün görsel iletişim olanaklarıyla yeniden görünür kılmayı hedefledim,” açıklamasında bulundu.
YARATILIŞ MİTLERİNDEN YERALTI DÜNYASININ EFENDİSİ ERLİK HAN’A
Türk mitolojisinin asırlar öncesine uzanan anlatıları, yalnızca doğaüstü varlıkların hikâyelerinden ibaret değil; evrenin yaratılışını, düzen ile kaos arasındaki ilişkiyi ve iyilik ile kötülüğün karşıtlığını ele alan çok katmanlı bir düşünce dünyasını da yansıtıyor. Türk ve Altay mitolojilerinde yeraltı dünyasının hâkimi olarak kabul edilen Erlik Han, bu anlatıların en dikkat çekici figürlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Yaratılış mitlerinde Ülgen ile ilişkilendirilen Erlik, başlangıçtaki yakınlığın zamanla karşıtlığa dönüşmesini temsil ederken karanlık, yıkım ve kötülükle özdeşleştiriliyor. Geleneksel anlatılarda kara saçları, çatal sakalı, yaban domuzunu andıran dişleri ve kara bir ata ya da öküze binmesi gibi tasvirlerle betimlenen Erlik Han, mitolojik hikâyelerin yanı sıra Türk sanat tarihinde de görsel bir karşılık bulmuştur. Evrenin sudan ve kaostan düzene geçişini konu alan yaratılış anlatılarıyla birlikte düşünüldüğünde Erlik Han figürü, Türk mitolojisinin yalnızca karakterler bakımından değil, evreni ve insanın varoluşunu anlamlandırma biçimi açısından da derin bir kültürel birikime sahip olduğunu ortaya koyuyor. Ülkü Sönmez’in “Erlik Han’ın Kara Yurdu” sergisi de bu köklü anlatı geleneğini çağdaş görsel sanatların diliyle yeniden yorumlayarak geçmişin mitolojik belleğiyle bugünün izleyicisi arasında bir bağ kuruyor.
“İZ” SERGİSİNDE TÜRK MİTOLOJİSİNİN HAYVAN SEMBOLLERİ
Sönmez’in ikinci kişisel sergisi “İz” ise Türk mitolojisinde doğa ve hayvanların taşıdığı sembolik anlamlara odaklandı. Bozkurt, geyik, at, kartal, dağ keçisi, kuğu, turna, ayı, boğa, doğan, Büke, Tulpar, yılan, kaplumbağa, baykuş ve pars figürlerinden oluşan 16 çalışma, hayvanların kültürel bellekteki yerini çağdaş bir estetik anlayışla ele aldı.
Beyaz zemin üzerine siyah çizgilerle hazırlanan ve dövme sanatının estetiğinden beslenen çalışmalarda her figür, kendine özgü biçimsel unsurlarla yeniden yorumlandı. Böylece çizgiler yalnızca hayvanların fiziksel özelliklerini tanımlayan bir araç olmaktan çıkarak doğanın ve mitolojik düşüncenin simgesel anlatımına dönüştü.
İki sergisini birbirini tamamlayan çalışmalar olarak değerlendiren Sönmez, Türk mitolojisinin farklı katmanlarını farklı görsel anlatım yöntemleriyle ele aldı. “Erlik Han’ın Kara Yurdu”nda yer altı dünyasının mitolojik unsurlarını işleyen sanatçı, “İz”de yeryüzündeki canlıların kültürel ve sembolik karşılıklarını araştırdı.
“KÜLTÜREL MİRASIMIZ ÇAĞDAŞ SANATLA YENİDEN GÖRÜNÜR OLMALI”
Türk kültürünün köklü mirasının kendisi için büyük bir gurur kaynağı olduğunu ifade eden Sönmez, sanatsal ve akademik çalışmalar aracılığıyla bu birikimin tanıtılmasına katkı sunmayı önemsediğini belirtti. Sanatın yalnızca bireysel bir ifade alanı olmadığını vurgulayan Sönmez, kültürel kimliğin korunması ve kuşaklar arasında aktarılmasında da önemli bir sorumluluk üstlendiğine dikkat çekti.
Türk mitolojisinin akademik çalışmaların yanı sıra sinema, animasyon, edebiyat, dijital oyun ve görsel sanatlarda daha fazla değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Sönmez, dünya mitolojilerinin çağdaş kültür üretimlerinde güçlü bir yaratıcı kaynağa dönüştüğünü hatırlattı. Türk mitolojisinin de özgün karakterleri, sembolleri ve hikâyeleriyle benzer bir yaratıcı potansiyel taşıdığını belirten sanatçı, bu birikimin çağdaş kültür ve sanat üretimlerinde yeterince değerlendirilemediği görüşünü paylaştı.
ÜNİVERSİTELERDE TÜRK MİTOLOJİSİNE DAHA FAZLA YER VERİLMELİ
Türk mitolojisinin üniversitelerde disiplinlerarası bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini savunan Sönmez, konunun yalnızca tarih, halk bilimi ve edebiyat alanlarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini ifade etti. Güzel sanatlar, grafik tasarım, çizgi film ve animasyon, sinema ve dijital oyun tasarımı gibi bölümlerde de Türk mitolojisine yönelik derslerin ve kapsamlı ders içeriklerinin oluşturulmasının önemine işaret etti.
Kendi kültürel mirasını tanıyan genç sanatçıların bu birikimden hareketle evrensel ölçekte özgün eserler ortaya koyabileceğini belirten Sönmez, geçmişe sahip çıkmanın onu değişmez biçimde tekrarlamak anlamına gelmediğini vurguladı. Sanatçıya göre asıl önemli olan, bilimsel araştırmalardan beslenerek kültürel mirası doğru anlamak, çağdaş sanatın olanaklarıyla yeniden yorumlamak ve yeni kuşakların yaratıcı dünyasına kazandırmak.
Sönmez, Türk mitolojisinin uluslararası sanat ortamlarında daha fazla görünürlük kazanmasını arzuladığını belirterek kültürel mirası yaşayan, üreten ve kendini yenileyen bir sanat anlayışıyla geleceğe taşımaya yönelik çalışmalarını sürdüreceğini ifade etti.
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Grafik Tasarımı Bölümü mezunu olan Dr. Öğr. Üyesi Ülkü Sönmez, yüksek lisansını İstanbul Okan Üniversitesi Sinema ve Televizyon alanında, sanatta yeterliğini ise Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Grafik alanında tamamladı. Animasyon alanındaki akademik çalışmalarını sürdüren Sönmez, yönetmenliğini üstlendiği belgesel filmlerle uluslararası alanda birçok ödüle layık görüldü. Halen ÇOMÜ Çizgi Film ve Animasyon Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapan Sönmez, akademik birikimini sanatsal üretimleriyle bir araya getirerek Türk mitolojisinin kültürel zenginliğini çağdaş görsel anlatım olanaklarıyla yeniden yorumluyor.
SERGİLERİ ÇEVRİM İÇİ İNCELEMEK MÜMKÜN
“Erlik Han’ın Kara Yurdu” sergisinin kataloğuna Trakya Kongresi’nin internet sitesi üzerinden ulaşılabiliyor. “İz” sergisi ise üç boyutlu çevrim içi sergi ortamında ziyaret edilebiliyor.
“Erlik Han’ın Kara Yurdu” sergi kataloğu:
https://www.trakyakongresi.org/sergi-katalo%C4%9Fu
“İz” çevrim içi sergisi:
https://artspaces.kunstmatrix.com/en/exhibition/16006811/iz-solo-exhibition-ulku-sonmez
