Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı Projesi, Çanakkale Savaşları hakkında farkındalık yaratmak amacıyla yola çıkmış olup, bu doğrultuda Çanakkale Boğazı ve Ege Denizi’nde 1. Dünya Savaşı’ndan kalma tarihi öneme sahip batıklar tespit edildi.
Gelibolu Yarımadası, hem karada hem denizde yer alan savaş kalıntılarıyla ilgi görmeye devam ediyor.
Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı Projesi ile karada yer alan savaşa ait izlerin korunduğu gibi Çanakkale Savaşları’nda batmış olan gemilerin tespit edilip koruma önlemleri alınarak ziyarete açılmaları hedeflenmiştir.
Çanakkale denilince akla ilk gelen 1. Dünya Savaşı’nda Gelibolu yarımadasında karada yaşanan destansı mücadele olacaktır. Bununla birlikte 1. Dünya Savaşı’nın en önemli deniz olaylarından birisi Çanakkale de gerçekleşmiş olmasına rağmen çoğu kişi tarafından bilinmemektedir. Savaşın tüm şiddetinin yaşandığı anda donup kalan ve denizin farklı derinliklerinde bulunan sualtı kültür mirası niteliğindeki bu savaş anıtlarına çoğu kişi erişememektedir.
Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı Projesi kapsamı ile su altındaki bu anıtları sadece dalış yapma imkânı olanların değil, deniz tabanında ne olduğunu herkesin anlaması için 3B haritalar ve savaş batıklarının deniz tabanında nasıl durduklarını anlatan 3B uygulamalar gerçekleştirmektedir.
Savaş batıkları hem tarihleri hem de Çanakkale Savaşı’ndaki son anı ile günümüze ulaşması, teknoloji ve insana dayanan hikayeleri nedeniyle, sadece batık dalışı deneyimi yaşatması dışında, dalış yapan herkesi 12 savaş batığı ve 2 doğal resif olmak üzere 14 ayrı dalış noktasında 106 yıl öncesine yani savaşın en şiddetli anına götürüyor.
Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı, Tarihi Gelibolu Yarımadası'nda batan savaş gemilerinin bulunduğu;" SS MILO, Massena ve Saghalien Batıkları, Maria Delle Vittorie and Vincenzo Florio Batıkları, Tuzla Ağı, HMS Louis, Arıburnu Layter, H.M.S. Majestic Batığı, Helles Barçları, Lundy, Arıburnu Barç, Küçükkemikli Barçları, Mania Ağı, Bebek Kayalıkları, HMS TRIUMPH" olmak üzere 14 noktadan dalış imkanı sunuyor.
SS MILO:
74 x 9 metre ölçülerindeki SS MILO gemisi, 1865 yılında buharlı bir yolcu gemisi olarak inşa edildi.
1.Dünya Savaşı’nın başlangıcı ile birlikte İngiliz Donanma Bakanlığı’nın hizmetine giren gemi, savaş sırasında; Arıburnu bölgesindeki Anzak Koyu’nda yer alan birliklere malzeme nakliyatı için kullanılmıştır. Gemi çekilme sırasında batırılmıştır. 5 ile 7 metre derinlikte yer alan SS Milo gemisi büyük oranda tahrip olmakla birlikte formunu korumaktadır.
Massena ve Saghalien Batıkları
1894-1898 yılları arasında inşa edilen gemi ismini Fransız Devrimi’nin önemli mareşallerinden olan Andrea Massena’dan almıştır. Geminin görevi, Çanakkale’nin müttefikler tarafından boşaltılması sırasında gemilerin güvenli bir şekilde kıyıya yanaşmasını sağlamaktır. Bu amaçla, 9 Kasım 1915 tarihinde dalgakıran olarak kıyıya oturtulmuştur. Günümüzde 5-7 metre derinlikte yer alan Massena üst yapısını kaybetmiş olmasına rağmen formunu hala korumaktadır.
Saghalien
1879 yılında inşa edilen Saghalien, Senegal sınıfı bir Fransız yolcu gemisidir. Çanakkale Savaşı’nın öncesinde Fransız vatandaşlarını İstanbul’dan çıkarma göreviyle, Ağustos 1914’te Çanakkale Boğazı’nı geçmiştir. Geminin son görevi 10 Aralık 1915’te Massena gemisi ile birlikte İngiliz ve Fransız askerlerinin güvenli bir şekilde tahliye edilmesi için dalgakıran olarak Ertuğrul koyunda karaya oturtulması olmuştur. 5-7 metre derinlikte yer alan batık üst yapısını kaybetmiş ancak formunu hala korumaktadır.
Maria Delle Vittorie and Vincenzo Florio Batıkları
İtalya ile Osmanlı İmparatorluğu arasında gerçekleşen Trablusgarp Savaşı’nda, İtalyan ordusunun Trablus’a taşınması görevini üstlenmiştir.
1.Dünya Savaşı’nda İngiltere adına Gelibolu’da son görevine çıkmıştır.
Alexander Stephen & Sons Ltd. tarafından Govan’da üretilen 2817 groston ağırlığındaki bu gemi, 1915’de Tekke Burnu’nda yüzer iskele olarak kullanılmak üzere batırılmıştır.
Diğer bir batık kalıntısı ise Maria Delle Vittorie (Zafer Getiren Azize Meryem Ana) yolcu gemisine aittir.
Aynı adı taşıyan ve Roma’da bulunan kilisede 2. Viyana Savaşı’nda, Osmanlı ordusundan elde edilen ganimetler sergilenmektedir.
Ertuğrul Koyu’ndakine benzer şekilde korunaklı liman oluşturabilmek için batırıldığı düşünülen gemi kalıntılarıdır.
Tuzla Ağı
1885 yılında Barcley, Curle and Co. Clydeholm tarafından inşa edilen Tuzla Vapuru, Çanakkale Cephesi’ne yaralı, cephane ve erzak taşıyan yandan çarklı bir gemidir. Eski adı Worthing Belle olan vapur, 1913 yılında Şirket-i Hayriyeye tarafından yolcu taşımacılığında kullanılmak üzere satın alınmış ve ismi “Tuzla” olarak değiştirilmiştir. Vapur 65*5 metre ölçülerinde ve 193 ton ağırlığındadır.
Çanakkale Cephesi’ndeki muharebeler boyunca temel ikmal üssü olan Akbaş Limanı, Marmara’dan gelen gemileri karşılıyordu. Buraya demir atan gemilerdeki cephane ve erzaklar, limandan cepheye naklediliyordu. Cepheden gelen yaralılar, İstanbul’da kurulan hastanelere de gemiler aracılığıyla bu iskeleden gönderilmekteydi. Tuzla Vapuru da Akbaş Limanı’ndan yükünü aldıktan sonra 30 Ağustos günü torpillenerek batırılmıştır.
HMS Louis
Suvla Koyu’nun kuzeyinde, 13 metre derinlikte bulunan batıktır. Çanakkale Savaşı sırasında, 30 Ekim 1915 tarihinde römorkörle çarpışarak hasar almış, sürüklenerek kuma oturmuş ve kurtarma çalışmaları sırasında parçalanarak kullanılamaz hale gelmiştir. 82 metre boyunda olan geminin 45 metrelik kısmı kumun üzerindedir kalan kısmı ise kumun altındadır. Batığın kum üzerinde kalan ve dalgıçlar için içerisindeki balık ve canlı çeşitliliği ile fotoğraf çekmek için önemli bir noktası olan 4 adet Yarrov tipi kazanı ise iyi durumdadır.
H.M.S. Majestic Batığı
HMS Majestic, Çanakkale Deniz Savaşları sırasında diğer donanma gemilerine destek olmak için görevlendirilmişti. Ancak daha sonra bu savaşın denizden kazanılamayacağını anlayan İngiliz ve Fransız güçleri kara savaşına başladılar. HMS Majestic, 25 Nisan 1915’de başlayan çıkarma sonrasında, karadaki askerlere donanmanın onları terk etmediğini göstermek ve manevi destek olmak amacıyla Çanakkale’deki görevine devam etti.
27 Mayıs 1915 tarihinde sabah 06:30 civarında Alman denizaltısı U-21 tarafından torpillenerek batırıldı.
HMS Majestic 18-23 metre derinlikte yer almaktadır gemi toplarını kaybetmekle birlikte formunu büyük oranda korumaktadır.
Helles Barçları
Tekke Koyu açıklarında 24 ve 25 metre derinlikte bulunan barçlardan küçük olanı 18,2 metre uzunluğundadır ve baş kısmında çapası ile zinciri görülebilmektedir. 23,5 metre uzunluğunda olan diğer barcın ise buhar kazanı hemen yanında, kum üzerinde görülebilmektedir.
Lundy
Çanakkale Savaşı öncesinde sivil amaçlı olarak kullanılmasına rağmen savaşın patlak vermesiyle gemiye el konulmuş, Çanakkale’de mayın tarama görevine verilmiştir. 16 Ağustos 1915 tarihinde cephane yüklerken Türk topçusunun ateşinden kaçmak isteyen “Kalyan” adlı gemiye çarparak yara almış ve batmıştır. 27 metre derinlikte bulunan gemi, batmasına neden olan kıç kısmındaki hasar dışında bütüncüllüğünü korumaktadır.
Arıburnu Barç
17,5 metre boyunda 6,5 metre genişliğinde olan batığın batış tarihi ve sebebi belli değildir. 28,5 metre derinlikte yer almaktadır. Ahşap bölümleri çürümüş metal bölümleri kendisini korumuştur.
Küçükkemikli Barçları
17,5 metre boyunda 6 metre genişliğinde olan barcın batış tarihi ve sebebi belli değildir.
30 metre derinliğinde yer alan batığın ahşap bölümleri çürümüş metal bölümleri kendisini korumuştur. Çıkarma sırasında nakliye gemilerinde bulunan askerlerin sığ noktalarda kıyıya ulaşımını sağlamak üzere barç adı verilen gövdesi çelikten imal edilmiş güvertesi ahşap deniz araçları kullanıldı.
Mania Ağı
Mania Ağları, Haliç Tershanesi’nde denizaltıların boğazlardan geçişini engellemek üzere üretilmiştir.
4 X 4 olarak tasarlanan ağların her bir parçası karedir. 60 m uzunluğa 30 m derinliğe sahip Mania Ağları; Akbaş Koyu ile Nara Burnu arasında ve Bigalı Kalesi ile Nara Burnu arasında konumlandırılmıştır.
26 Haziran - 27 Temmuz tarihleri arasında kurulan toplam 25 ağ, şamandıralar arasında yaklaşık 1500 metre uzunluğunda bir alana yayılmıştır. Akbaş Koyu’nda tespit edilen 60 metrelik ağlardan biri Mania Ağları’na örnek olarak, 106 yıl sonra hâlâ dalgıçların keşfini beklemektedir.
Bebek Kayalıkları
Bebek Kayalıkları, Halley kuyruklu yıldızının tarihte ilk olarak göründüğü yer olarak kayda geçmiştir.
Çok sayıda dalış noktasını içerisinde barındıran Bebek Kayalıkları, akıntı dalışı deneyimi yaşamak isteyen dalıcılara yüzlerce rengi ve canlı türünü bir arada sunmaktadır.
İlk 20 metre ekseninde, sarı ve yumuşak mercanların yoğun bir popülasyon oluşturdukları gözlemlenmektedir. Hemen hemen bütün kaya çatlaklarında görebileceğiniz kırmızı ve sarı renkli karabaş balıkları ve uzun antenleriyle kendilerini düşmanlarından korumaya çalışan böcekler burada göreceğiniz diğer fauna türleridir
HMS TRIUMPH
İngiliz donanmasına ait Swiftsure sınıfı bir savaş gemisidir.
Ocak 1915’te ise Çanakkale operasyonunda görev almak üzere boğaz önlerine gelmiştir. 25 Mayıs 1915’te Kaba Tepe’yi bombaladığı sırada Alman denizaltısı U-21 tarafından bir buçuk saatte, içerisindeki 73 kişiyle beraber torpillenerek batırılmıştır.
Kaynak: Çanakkale Savaşları ve Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı
Derleyen: Kaleninsesi.com
