Dernek Üyeleri, kaldırımlardaki işgallerden çalışmayan sesli sinyalizasyon sistemlerine, ekran okuyucularla uyumsuz mobil uygulamalardan erişilemeyen kamu hizmetlerine kadar pek çok sorunun bağımsız yaşamı kısıtladığını vurgularken, yerel yönetimleri, kamu kurumlarını ve teknoloji şirketlerini sorumluluklarını yerine getirmeye çağırdı.
Görme engelli bireylerin günlük yaşamda bağımsız hareket edebilmesi, kamusal alanlardan güvenle yararlanabilmesi ve dijital hizmetlere başkasının yardımına ihtiyaç duymadan erişebilmesi, erişilebilirlik düzenlemelerinin eksiksiz uygulanmasına bağlı.
Türkiye Görme Engelliler Derneği Çanakkale Şube Başkanı Emel Köybaşı, 15 Ekim Dünya Beyaz Baston Görme Engelliler ve Güvenlik Günü kapsamında yaptığı açıklamada, erişilebilirliğin bir ayrıcalık ya da lütuf değil, temel bir hak olduğunun altını çizdi. Köybaşı, Türkiye Görme Engelliler Derneği olarak; fiziksel çevredeki eksikliklerin yanı sıra giderek daha fazla hizmetin dijital ortama taşınmasıyla büyüyen erişilebilirlik sorunlarının da görme engelli bireylerin yaşamını doğrudan etkilediğini ifade etti.
KALDIRIMLAR YAYALARIN GÜVENLİĞİ İÇİN VAR
Görme engelli bireylerin günlük yaşamda karşılaştığı en önemli sorunların başında, güvenli hareket etmelerini engelleyen fiziksel koşullar geliyor. Kaldırımlara park edilen araçlar, işgal edilen yaya yolları, gelişigüzel bırakılan elektrikli scooterlar ve motosikletler, yanlış uygulanan hissedilebilir yüzeyler ve yetersiz sesli sinyalizasyon sistemleri, bağımsız hareketi güçleştiriyor.
Dernek üyeleri, kaldırımların araçlara park yeri sağlamak için değil, yayaların güvenli ulaşımını mümkün kılmak için kullanılması gerektiğine dikkat çekti. Hissedilebilir yüzeylerin de yalnızca zemine farklı dokulu taşlar döşenmesinden ibaret olmadığını belirten dernek üyeleri, bu uygulamaların görme engelli bireylere güvenilir bir yön bulma ve hareket olanağı sunacak biçimde planlanması gerektiğini açıkladılar.
Görme engelli bir bireyin evinden çıkarken kullanacağı güzergâhın güvenli olup olmadığını düşünmek zorunda kalmasının, kamusal alanların herkesin ihtiyaçlarına uygun düzenlenmediğini gösterdiğini belirten Dernek Başkanı Köybaşı, erişilebilirliğin göstermelik uygulamalarla sağlanamayacağını ifade etti. Doğru planlama, standartlara uygun uygulama, düzenli denetim ve etkili yaptırımların önemine işaret etti.
DİJİTAL DÜNYADA DA ENGELLERLE KARŞILAŞIYORLAR
Türkiye Görme Engelliler Derneğinin tarafımıza yaptığı açıklamasında öne çıkan başlıklardan biri de dijital erişilebilirlik oldu. Eğitimden bankacılığa, alışverişten iletişime ve kamu hizmetlerine kadar pek çok işlemin internet siteleri ve mobil uygulamalar üzerinden yürütüldüğüne dikkat çeken Dernek Başkanı Köybaşı, bu hizmetlerin görme engelli bireyler tarafından bağımsız kullanılabilmesinin zorunlu olduğunu kaydetti.
Ekran okuyucularla uyumlu çalışmayan mobil uygulamalar, erişilebilir olmayan internet siteleri, tanımlanmamış düğmeler, okunamayan görseller ve kullanılamayan doğrulama sistemlerinin günlük yaşamı zorlaştırdığını belirten Köybaşı, dijital hizmetlerin internet üzerinden sunulmasının tek başına erişilebilirlik anlamına gelmediğini vurguladı.
Görme engelli bireylerin dijital işlemler sırasında başkalarının yardımına ihtiyaç duymak zorunda kalmasının bağımsız yaşam hakkını sınırlandırdığını ifade eden Köybaşı, fiziksel dünyadaki engeller gibi dijital dünyadaki eksikliklerin de eğitim, çalışma, iletişim ve temel hizmetlere erişimi etkilediğini belirtti. Dijital erişilebilirliğin, teknolojinin yaygınlaştığı günümüzde eşit katılımın vazgeçilmez bir parçası olduğuna dikkat çekti.
YEREL YÖNETİMLERE VE KAMU KURUMLARINA ÇAĞRI
15 Ekim Dünya Beyaz Baston Görme Engelliler ve Güvenlik Günü vasıtasıyla Türkiye Görme Engelliler Derneği olarak erişilebilirliğin sağlanması için somut adımlar atılmasını talep ettiklerini belirten Köybaşı, yerel yönetimlerin kaldırımları, yaya yollarını, kavşakları ve toplu taşıma alanlarını erişilebilirlik standartlarına uygun hâle getirmesi gerektiğini ifade etti. Yaya geçitlerinde sesli sinyalizasyon sistemlerinin yaygınlaştırılmasını ve mevcut sistemlerin düzenli çalışmasının sağlanmasını isteyen Köybaşı, kaldırımları işgal eden araçlar ile yaya geçişini engelleyen diğer unsurlara karşı etkili denetim ve yaptırımlar uygulanması gerektiğini kaydetti. Yerel yönetimlerin son dönemdeki kaldırım işgaliyelerine müdahalesini ise olumlu karşıladıklarını belirtti.
Erişilebilirlik çalışmalarının görme engelli bireylerin ve engelli örgütlerinin katılımıyla planlanması gerektiğini de vurgulayan Köybaşı, merkezi yönetim ve kamu kurumlarına yönelik taleplerini dijital hizmetlerin ekran okuyucularla bağımsız kullanılabilir hâle getirilmesi, erişilebilirlik standartlarının etkin biçimde denetlenmesi ve tespit edilen eksikliklerin belirli takvimler doğrultusunda giderilmesinin önemli olduğunu aktardı.
Dernek üyeleri, kamu kurumlarının internet siteleri ve mobil uygulamalarının yanı sıra dijital hizmetlerin tasarım, ihale, satın alma ve geliştirme süreçlerinde de erişilebilirliğin temel bir koşul olarak ele alınmasını istedi.
TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİNE ERİŞİLEBİLİRLİK ÇAĞRISI
Açıklamada teknoloji şirketleri ve uygulama geliştiricilerine de sorumluluk düştüğü belirtildi. Mobil uygulamalar ve internet sitelerinin ekran okuyucularla uyumlu geliştirilmesi, güncellemeler sırasında erişilebilirliğin korunması ve yeni özelliklerin erişilebilirlik testlerinden geçirilmesi gerektiğini kaydeden Köybaşı, görme engelli kullanıcıların yaşadıkları sorunları iletebilecekleri etkili kanallar oluşturulmasını talep etti.
Erişilebilirliğin sonradan eklenen bir özellik olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Köybaşı, bunun ürün geliştirme sürecinin en başından itibaren dikkate alınması gereken temel bir unsur olduğunu ifade etti.
15 EKİM’DE DİJİTAL FARKINDALIK ÇALIŞMASI
Türkiye Görme Engelliler Derneği, 15 Ekim’in yalnızca farkındalık ve anma günü olarak kalmaması, erişilebilirlik alanında kalıcı iyileştirmelere vesile olması gerektiğini belirtti. Köybaşı, dijital erişilebilirlik sorunlarına dikkat çekmek amacıyla ekran okuyucularla kullanımında sorun yaşanan uygulamalara yönelik uygulama marketlerinde puan düşürme etkinliği gerçekleştireceklerini açıkladı.
Dernek ayrıca 15 Ekim 2026 tarihinde saat 21.00’de X platformunda bir farkındalık çalışması yürütecek. Köybaşı, görme engelli bireylerin haklarının korunması ve erişilebilirliğin yaşamın her alanında sağlanması için mücadeleyi sürdüreceklerini belirterek, sokaklarda ve dijital dünyada bağımsız, güvenli ve eşit bir yaşam talebini yineledi.
