Çanakkale'nin önemli tarımsal ürünleri arasında bulunan zeytin ve zeytinyağı, bölge ekonomisindeki yerini korurken üreticiler artan işçilik ve üretim maliyetleriyle mücadele ediyor. Çanakkale'de çiftçilik yapan Ziraat Mühendisi Ülkü Ocakları Çanakkale il başkan yardımcısı Hüseyin Aytaç, Kalenin Sesi Gazetesi'ne verdiği özel röportajda, zeytin yetiştiriciliğini hem bilimsel hem de üretici bakış açısıyla değerlendirdi. Bölgenin zeytinyağı kalitesine dikkat çeken Aytaç, hasattaki bolluğun üretici açısından ekonomik rahatlama sağlamadığını, pazarlama sorunları ve yanlış tarımsal uygulamaların da sektörü olumsuz etkilediğini anlattı.
“Çanakkale'yi Diğer İllerden Ayıran Özellik Yağın Kalitesi”
Çanakkale'de yetiştirilen zeytin çeşitlerinin bölgenin zeytinyağı üretimindeki karakterini belirlediğini ifade eden Aytaç, özellikle yağlık Ayvalık çeşidinin öne çıktığını söyledi. Aytaç, “Çanakkale bölgesinde yetişen zeytin daha çok Ayvalık cinsi, yani yağlık dediğimiz cins. Bizi Bursa'dan ayıran özellik, Bursa'da yetişen zeytinin Gemlik çeşidi ve sofralık olması. Ondan yağ çıkmıyor mu? Çıkıyor. Ama hem rekolte hem kalite olarak bizim yağımız onlara göre daha zengin. Çanakkale'yi diğer illerden ayıran özelliğimiz yağın kalitesi ve zeytinin yağlık olması” dedi. Bölge zeytinyağının yeterince tanıtılamamasında pazarlama eksikliğinin etkili olabileceğini belirten Aytaç, ürünün fiyatının da tüketici tercihlerini değiştirdiğini ifade etti.
“10 Günde Bitecek Hasat Bir Ay Sürüyor”
Bu yıl zeytin hasadında yaşanan bolluğun fiyatlara etkisini değerlendiren Aytaç, zeytinyağı fiyatlarının geçen yılın üzerine çıkmayabileceğini, bunun da yükselen maliyetler karşısında üreticiyi zorlayacağını söyledi. Aytaç, “Zeytinyağı fiyatları büyük ihtimalle düşecek. En azından geçen senenin üstüne koymayacak. Ama bu üretici için çok büyük bir problem. Hasat zamanı ya da daha öncesinde maliyetler her sene artıyor. Geçen sene işçilere verilen günlük para 1000-1500 lira iken bu sene 2000-2500 lira” diye konuştu. Ürün miktarındaki artışın hasat süresini de uzattığını anlatan Aytaç, “10 günde bitireceğimiz işi bu sene bir ayda bitiriyoruz. Daha fazla iş gücü, daha fazla maliyet. Ama zeytinyağında, zeytinde herhangi bir artış yok” sözleriyle üreticinin karşılaştığı ekonomik tabloyu aktardı. İşçilik, yakıt ve diğer giderlerdeki artış nedeniyle daha fazla ürün elde etmenin çiftçinin gelirini aynı ölçüde artırmadığını belirten Aytaç, üreticinin maliyet ve kazanç dengesini korumakta zorlandığını dile getirdi.
“En Büyük Sorun Bilinçsiz Tarım”
Zeytin yetiştiriciliğinde verim kaybının yalnızca ekonomik nedenlerden kaynaklanmadığını belirten Aytaç, geleneksel üretim alışkanlıklarının bilimsel yöntemlerle desteklenmesi gerektiğini söyledi. Özellikle yanlış budama ve toprak analizi yapılmadan gerçekleştirilen gübreleme uygulamalarına dikkat çekti.
Aytaç, “Bizim çiftçimiz maalesef budamayı iki senede bir, üç senede bir yapıyor ve ağır budama yapıyor. Ne oluyor? Meyve verecek dalları kesiyor. Bilinçsiz budama, bilinçsiz tarım” ifadelerini kullandı. Uzun yıllardır üretim yapan çiftçilerin tecrübelerini önemsediklerini ancak yeni yöntemlerin de benimsenmesi gerektiğini anlatan Aytaç, “30 yıldır aynı toprağı işleyen çiftçi bilinçsiz demiyorum. Ama alttan bir nesil yetişmiyor. Toprak analizi yapmadan, zeytindeki hastalığı bilmeden yapılan uygulamalar ağaca zarar verebiliyor. Bilimsiz tarım bizim en büyük sıkıntımız aslında” dedi. Düzenli budamanın önündeki engellerden birinin de maliyet olduğunu ifade eden Aytaç, “Ben elimden geldiğince yaptırmaya çalışıyorum. Ağır dalları kestirmiyorum. Daha çok ince budama, ağacı rahatlatacak budama yaptırıyorum. Ama 200-300 dönüm yeri olan insanlar bunu yapamıyor. İş eleman götürmeye döndüğü zaman maliyetler artıyor” şeklinde konuştu.
Gençleri Tarlaya Götürerek Üretimi Öğretiyor
Tarımsal üretimde çalışacak işçi bulmanın zorlaştığını belirten Aytaç, gençlerin çiftçilikle tanışmasını sağlamak amacıyla öğrencileri tarlaya götürdüğünü anlattı. Aytaç, “Ben genelde tarlaya öğrenci götürmeye çalışıyorum. Genç nesli götürmeye çalışıyorum, iş öğrensinler, iş bilsinler. Bir ziraat mühendisi tarlaya gittiği zaman çapa tutmayı, kürek tutmayı, budama makası veya makine kullanmayı biliyor olmalı. Bunları okulda bize teori olarak öğretiyorlar” dedi. Özellikle ziraat mühendisliği öğrencilerinin uygulamalı deneyim kazanmasını önemsediğini belirten Aytaç, gençlerin çalışırken gelir elde etmelerinin yanı sıra üretim süreçlerini öğrenmelerinin de önemli olduğunu söyledi.
Erken Hasatta Aroma, Geç Hasatta Yağ Verimi Öne Çıkıyor
Zeytinyağının özelliklerini belirleyen unsurlar arasında hasat zamanının da bulunduğunu ifade eden Aytaç, erken ve geç hasat arasındaki farklılıkları anlattı. Aytaç, “Erken hasatta zeytinyağının kalitesi daha fazla oluyor. Geç hasatta kalite biraz daha düşüyor. Kalitesiz anlamına gelmiyor kesinlikle. Geç hasatta 4-5 kilo zeytinden 1 kilo yağ alırken erken hasatta 10 kilo zeytinden 1 kilo yağ alabiliyoruz” ifadelerini kullandı. Erken hasat zeytinyağında çimen, enginar ve yeşil domatesi andıran kokuların daha belirgin olabildiğini anlatan Aytaç, hasat döneminin yağın tadı ve aroması üzerinde etkili olduğunu belirtti. Çanakkale'de pazarlarda yaş zeytin satışının da yaygın olduğunu ifade eden Aytaç, zeytinlerin toplanma yöntemine dikkat edilmesi gerektiğini söyledi. Sırıkla yapılan hasatta darbe alan zeytinlerin bozulabileceğini belirten Aytaç, elle toplanan ve boyutlarına göre ayrılan zeytinlerin tüketiciye sunulmasının daha fazla emek gerektirdiğini anlattı.
“1000 Dönümünüz Olsa da Kendinizi Tanıtamazsanız Olmaz”
Çanakkale zeytinyağının marka değerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Aytaç, kaliteli üretimin yanında tanıtım ve pazarlama çalışmalarının da geliştirilmesi gerektiğini belirtti. Aytaç, “Bugün 10 dönüm yeri olan bir insan kendini geliştirip kendine katma değer katarsa markalaşabilir, güzel pazarlayabilir. Ama isterse 1000 dönüm yeri olsun, kendini tanıtmadıktan sonra, yağını dış ülkeye ya da tarım fuarlarına götürmedikten sonra kendini tanıtamaz” ifadelerini kullandı.
“Gençlerin Tarımdan Uzaklaşmasında Ailelerin de Etkisi Var”
Çanakkale'de zeytin üretiminin geleceğine ilişkin görüşlerini paylaşan Aytaç, gençlerin tarımdan uzaklaşmasında ekonomik koşulların yanı sıra ailelerin meslek tercihlerine yaklaşımının da etkili olduğunu söyledi. Aytaç, “Gençlerin tarımdan uzaklaşmasının en büyük sebebi aileler. Bir ziraat mühendisi olarak benim de ailem hâlâ bana ‘Ne işin var tarlada, bahçede? Git, memur ol’ diyor” şeklinde konuştu. Tarımsal üretimde teknoloji kullanımının yaygınlaşması gerektiğini belirten Aytaç, modern makineler ve uygun koşullarda kullanılabilecek yeni nesil uygulamalarla iş gücü ihtiyacının azaltılabileceğini ifade etti. Tarımda gelir elde etmenin düzenli maaşlı bir işten farklı olduğunu anlatan Aytaç, “Tarımda aylık bir maaş alamazsınız, haftalık bir para kazanamazsınız. Uzun dönemde yüksek meblağlar kazanabilirsiniz ama geliri yüksek olan bir işin gideri de yüksek olur. Bunun dengesinin iyi sağlanması gerekiyor” dedi.
