Doğal dağılım alanlarında insan etkisiyle farklı ve uzak alanlara taşınan canlı türlerinin bir bölümü, yeni ortamına başarı ile yerleşiyor ve yayılım gösteriyor. Deniz ekosistemine ve biyolojik çeşitliliğine, ekonomiye ve insan sağlığına zarar veriyor. Bu türlere ise istilacı yabancı türler adı veriliyor.
Sağlıklı insanlar ve sağlıklı denizler için denizlerimizdeki istilayı kontrol altına almaya yardımcı olabilirsiniz. Bunun için;
- İstilacı yabancı türler ve etkileriyle alakalı daha fazla bilgi edinin.
- Denizlerdeki istilacı türleri tespit ettiğinizde bildirin ve erken müdahaleye destek olun.
- Teknelerin gövde kısımlarını ve çıpalarını, dalış ve balıkçılık ekipmanlarını temiz tutun, kontrol edin.
- Süs havuzlarını, balık havuzlarını veya akvaryumları doğal su ya da atık su alanlarına boşaltmayın.
Türkiye Denizlerindeki İstilacılar
Günümüzde Türkiye denizlerinde ortalama 500 yabancı tür bulunuyor ve bunların ortalama yüzde 20 kadarı en az bir denizimizde istilacı olarak yaşamına devam ediyor. Her üç türden ikisi, Kızıldeniz’den Süveyş Kanalı vasıtası ile Akdeniz’e giriş yapıyor. Diğer istilacılar da deniz taşımacılığıyla, gemilerin gövdesine tutunarak ya da gemilerin balast suyu içinde taşınıyor.
Kendisi küçük ama etkisi büyük olan istilacı yabancı türler ile mücadele, bütün paydaşların ve halkın sürece katılımı ve çabaları ile söz konusu olabilir. Denizlerdeki bu davetsiz misafirlere karşı etkin şekilde tedbir alabilmek adına öncelikle onlarla ilgili bilgi sahibi olmak lazım. İşte Türkiye denizlerindeki istilacılar…
Aslan Balığı
Aslan Balığı, Hint-Pasifik Okyanusu’na özgü yerli bir türdür. İnsan faaliyetleri sonucunda ülkemizin denizlerine Süveyş Kanalı yolu ile giriş yapmıştır. İlk defa 2014 senesinde İskenderun’da görülmüştür. Ege ve Doğu Akdeniz’de giderek artış gösteriyor. Aslan Balığı, deniz ekosistemlerini tahrip ediyor. Aynı zamanda yerli balık cinslerini ve omurgasız canlıları yiyor. Doğal olarak balıkçılığa dayalı geçim kaynağını tehdit ediyor.
Deniz Salyangozu
Doğu Çin Denizi, Sarı Deniz ve Japon Denizi gibi alanlarda doğal olarak bulunur. Deniz salyangozunun, 1940’lı senelerde Japonya’dan getirilen istiridyelerle ya da gemilerin balast suları ile Karadeniz’e taşındığı düşünülüyor. İlk defa 1960 senesinde Trabzon kıyılarında görüldü. Marmara ve Karadeniz’de yaygındır. Deniz salyangozu, dünyanın en istilacı 100 türünden biridir. Deniz ekosisteminde önemli değişikliklere neden olur. İstiridye ve kara midye gibi çift kabuklu türlerin azalmasına sebebiyet verir.
Benekli Balon Balığı
Doğal yaşam alanı Hint-Pasifik Okyanusu ve Kızıldeniz olan benekli balon balığı, ülkemiz denizlerine Süveyş Kanalı yoluyla giriş yaptı. İlk defa 2003 senesinde Ege kıyılarında ortaya çıktı. Tüm Akdeniz ve Güney Ege’de çok hızlı bir şekilde yayıldı. Nedeni ise yüksek üreme ve büyüme hızı, farklı ortamlara uyum sağlayabilmesi, doğal avcısının bulunmamasıdır. Bu canlılar, Akdeniz’deki en istilacı türlerden biri olarak kabul ediliyor. Deniz ekosisteminde bazı önemli değişikliklere yol açıyor. Ayrıca kalamar, sübye, balık, yengeç ve karides ile besleniyor.
Kuzey Atlantik Deniz Yıldızı
Kuzeydoğu Atlantik Okyanusu’nda doğal olarak bulunur. Ülkemizin denizlerine gemilerin balast suları ile taşındığı düşünülür. İlk defa 1993 senesinde Marmara’da ve ardından 2003 senesinde de Karadeniz’de görülmüştür. Günümüzde Marmara Denizi ve Batı Karadeniz kıyılarında yaygındır. Bu canlı, deniz dibi ekosisteminde ciddi değişikliklere neden olur. Özellikle de kara midye yataklarına zarar verir.
Su Sümbülü
Güney Amerika’da doğal olarak bulunan bir canlıdır. Sucul otsu bir bitki türüdür. Mor ve eflatun tonlarında çiçeklere sahiptir. Havuzlarda süs bitkisi olarak kullanılmak üzere 1800’lü yıllardan bu yana beş kıtada elliden fazla ülkeye taşınmıştır ve dünya geneline hızla yayılmıştır. Ülkemiz denizlerine Hatay’da yer alan Asi Nehri’nden giriş yaptı. Asi Nehri’nin Akdeniz’e döküldüğü alanda yaygındır. Dünyanın en istilacı yüz türünden biridir. Çok hızlı bir şekilde ürer ve yayılır. Su yollarını ve kanallarını tıkar. Balıkçılık, taşımacılık ve turizm faaliyetlerini olumsuz anlamda etkiler. Ekosistemde tahribata yol açar. Biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olur.