Iğdır, kültürel varlıklarıyla bilinen bir şehir olup, tarihi yapılarıyla da dikkat çekmektedir. Ancak, şehirde birçok yerde bulunan ancak İl Kültür Müdürlüğü tarafından korunmayan ve restorasyona alınmayan yapılar, zamanla yok olma riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu durum, şehrin tarihî zenginliklerinin kaybolmasına neden olabilir.
İl Kültür Müdürlüğü'nün bu tür önemli yapıları koruma ve restore etme çabalarının artırılması, bölgenin kültürel mirasının sürdürülebilir bir şekilde korunmasına katkı sağlayabilir. Ayrıca, yerel halkın da bu tarihî yapıları sahiplenmesi ve koruma çalışmalarına destek vermesi önemli bir etken olabilir. Bu sayede, Iğdır'ın tarihi zenginlikleri gelecek nesillere aktarılarak yaşatılabilir.Urartu Mezarlığı, köylüler tarafından tesadüfen bulunmuş bir arkeolojik alan olarak dikkat çekmektedir. Bu mezarlık, Urartular dönemine ait olduğu düşünülen bir mezar odası içermekte olup, Demir Çağı'nın karakteristik özelliklerini taşımaktadır. Mezar odasının ön kısmında meydana gelen toprak kayması, büyük ölçüde tahribata neden olmuştur.Araştırmacıların çalışmaları sonucunda, bu alanda bir Urartu mezarının varlığı tespit edilmiştir. Mezar odası, daha sonraki dönemlerde camii olarak kullanıldığında düzeltilmiş ve genişletilmiştir. Mezarlık içerisinde üç adet niş bulunmaktadır, bunlardan biri mescit olarak kullanılmış ve mihrap olarak genişletilmiştir.
Giriş kapıları bulunmayan iki oda da mezarlığın içinde yer almaktadır. Bu iki odanın arasında bir genişlik bulunmakta ve ileriye doğru genişleyen bir bölme mevcuttur. Ayrıca, bu alanda vatandaşlar tarafından dilek dileme alanı olarak kullanıldığı bilinmektedir. Bu tarihi mezarlık, hem arkeologlar hem de yerel halk için önemli bir keşif ve kültürel miras unsuru olarak değerlendirilmektedir.
Köy Mağarasında Dilekler Taşa Yapışıyor
İnanışa göre; mağara içinde düşen taşları tekrar duvara yapıştırılıyor, bir dilek tutuluyor ve eğer taş duvara yapışırsa dilek kabul oluyor. Araştırmacılar tarafından yapılan çalışmada mezarlık ile ilgili mimari özellikler kayıt altına alınırken, arkeolojik bir veri elde edilemedi.
Mezarlığın bir köylü tarafından hayvan otlatılırken bir hayvanın boşluktan düşmesi sonucu şans eseri bulunduğunu belirten köylülerden Çetin Şengül, "Zamanında köylüler buranın üzerinde hayvan otlatırken hayvanlardan biri aşağı düşüyor. Vatandaşlar hayvanı kurtarmaya çalışırken burayı keşfediyorlar. Köylüler buranın kapısını yapıp elektrik döşediler, daha sonra burayı ibadethane olarak kullandılar. Burasının bir özelliği yazın serin kışın ise sıcak oluyor. Vatandaşlarımızı buraya bekliyoruz. Buranın bir diğer özelliği ise vatandaşlar tarafından dilek dileme yeri olarak kabul görmesidir. Vatandaşlar burada bulunan taşları bir dilek tutarak tekrar duvara yapıştırıyorlar. Eğer taş duvarda asılı kalırsa dilenen dile kabul görür, taş düşerse dilenen dilek kabul olmuyor" dedi.
Mağarayı merak ettiği için görmeye gittiğini söyleyen Erdal Karataş ise "Ben burayı önceden bilmiyordum. Gelip gördüm mutlu oldum. Herkesi burayı görmeye bekliyorum. Ben burayı normal bir ibadethane biliyordum, ama mağara şeklinde görünce çok şaşırdım. Çok güzel bir yer" dedi.