SON DAKİKA
Hava Durumu
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.

Planlı eskitme (24.03.2022)

Yazının Giriş Tarihi: 24.03.2022 08:18

 Planlı eskitmenin amacı temelde üretim olmasıdır aslında. Hayatınızda hiçbir şeyin eskimediğini düşünün o zaman üretim olmaz. Ürünün ömrü ne kadar kısa olursa o kadar üretim ve kadar da tüketim olur. Neredeyse artık 120 yıldır yanan bir ampulden bahsedeceğim biraz. 120 yıldır yanan ampül ya da asırlık ampül dünyanın en uzun süredir yanan ampülüdür. 1901 yılından bu yana açık haldedir. ABD'nin Kaliforniya eyaletinde bulunan Livermole kentinde yer alır. 120 yıldır yanan ampül ilk olarak 30 ile 60 wattlık bir ampül kadar enerjiye sahipti. Fakat ampül günümüzde yalnızca 4 wattlık ışık sağlamaktadır. Bu oran gece lambalarının yaydığı ışığa eş değerdir. El üflemeli karbon filamanlı ampül 1890'lı yılların sonunda Shelby Electric Company şirketi tarafından Ohio eyaletine bağlı Shelby kentinde üretilmiştir.  Bu kadar uzun ömre sahip ampulü kim istemez ki değil mi? Maalesef onu 1895 yılında üreten “Shelby Elektrik” fabrikası kapanmış. Ve bu kadar uzun ömürlü bir ampulü icad eden kişi de çoktan ölmüş. Kendisiyle birlikte işin sırrı da kaybolmuş. Ampul denilen bir teknolojik icadın patenti 1880 yılında Thomas Edison tarafından alındı. Ve 15 sene gibi çok kısa sayılabilecek bir süre içinde bu alandaki teknolojik gelişmelerle neredeyse hiç patlamayan bir ampul üretilebildi.  Ampulün icadından 45 sene sonra üretilen bir ampulün ömrünün 1000 saat olduğu yazıyor. Yani o itfaiye istasyonuna 1925 yılında bu ampülü taksalardı 41 gün sonra patlardı. Niye yıllar geçmiş olmasına rağmen ampullerin ömrü kısaldı? İşte bu noktada devreye planlı eskitme giriyor. Bu bir endüstriyel tasarım konsepti. Tabi planlı eskitme hoş bir izlenim vermediği düşünüldüğü için de buna ürün yaşam döngüsü deniyor. Yani aslında hatasız ürün üretmek yerine hatalı tasarlamak söz konusu burada. Bir ürün üretilecek ve sadece belli bir süresi olacak sınırsız olmamalı diye düşünülüyor çünkü üretim devam etmeli. Kullandığınız cep telefonunun yeni bir modeli çıktığı zaman sizin eski modelin biraz yavaşlamaya başladığını, artık daha çok takıldığını hissederiz bu da aynı şekilde planlı eskitme konsepti. Mesela 1940 yılında dünyanın ilk senettik ürünü olan naylon keşfedildi. O kadar dayanaklı bir ürün ki 2, dünya savaşı döneminde askerlerin paraşütlerinde ve çadırlarında kullanıldı. Ve kadın çorabı üretiminde de kullanıldı. 1946 yılında üretilen naylon çoraplar çok ilgi gördü ve inanılmaz sattı çünkü aşırı dayanıklıydı. Şu an neden kaçmayan naylon çoraplar üretilmiyor sizce? Çünkü aynı naylon çorabı icad eden DuPont firması ilk zamanlar talepleri yetiştiremese de bir süre sonra pazarın doyduğunu görmeye başlayınca, naylonu icad eden mühendislerine bu kez de onu zayıflatmak için araştırma yaptırmaya başlamış. Ve giderek daha dayanıksız çoraplar piyasaya sürülmüş. İşte bunlar hep planlı eskitme. Peki giydiğimiz çorapların, kullandığımız ampullerin ya da cep telefonlarının ömrünün kısa olması kötü bir şey mi? Sonuçta bunlar için yapılan harcamalarla bir yandan da ekonomi canlanmış oluyor. Çünkü bu tür ürünlere karşı duyulan talep hiç bitmiyor. Talep bitmeyince üretim de devam ediyor. Belki bi ampül basit gibi geliyor ama neticede bizim için temel bir ihtiyaç diyebiliriz. Bugün evimizde ampül patladığında mecburen yenisi almak durumunda kalıyoruz. Kısacası ampul patladı, çorabım kaçtı gibi deyimleri hayatımıza sokan şey planlı eskitme kavramı oldu.