Türkiye’de son yıllarda ilginç bir ekonomik düzen oluştu.
Bir tarafta geçim sıkıntısından şikâyet eden milyonlar, diğer tarafta ise her geçen gün daha da büyüyen bir “gösteriş ekonomisi”.
Sokakta insanlar ekonominin kötü olduğunu konuşuyor ama aynı sokakta milyonluk araç kuyrukları oluşuyor.
Herkes tasarruftan bahsediyor ama en pahalı kafeler dolu.
İnsanlar geçinemediğini söylüyor ama sosyal medyada herkes lüks bir hayat yaşıyor gibi görünüyor.
Çünkü artık Türkiye’de ekonomi sadece kazanmak ve harcamak üzerinden değil, “göstermek” üzerinden de şekilleniyor.
Eskiden insanlar bir şey satın alırken ihtiyaç düşünürdü.
Şimdi ise birçok kişi satın aldığı şeyin kendisinden çok, nasıl göründüğüne önem veriyor.
Yani artık bazı insanlar kahveyi içmek için değil, fotoğrafını paylaşmak için alıyor.
Tatile dinlenmek için değil, hikâye atmak için gidiyor.
Araba ulaşım aracı olmaktan çıkıp sosyal statü ilanına dönüşüyor.
Sosyal medya bu düzeni inanılmaz büyüttü.
Çünkü artık insanlar hayat yaşamaktan çok, hayat sergiliyor.
Bu gösteriş yarışı sadece zenginleri değil, dar gelirliyi de içine çekiyor.
Bugün Türkiye’de birçok insan gerçekten zengin olduğu için değil, öyle görünmek zorunda hissettiği için harcıyor.
Kredi kartıyla alınan lüks telefonlar, borçla yapılan tatiller, taksitle kurulan “kusursuz hayatlar” aslında tam da bu psikolojinin sonucu.
Çünkü artık toplumda sessiz bir baskı oluştu.
İnsanlar geçinmekten çok, geri kalmış görünmekten korkuyor.
Bir dönem mahallede en önemli şey “dürüst insan” olmaktı.
Şimdi ise birçok yerde en dikkat çeken şey; ne giydiğin, neye bindiğin, nerede yemek yediğin olmuş durumda.
İşin daha da düşündürücü tarafı ise şu:
Gerçek ekonomik güç ile gösterilen hayat arasındaki fark giderek açılıyor.
Yani vitrinde büyüyen hayatlar var ama arka tarafta büyüyen borçlar da var.
Ve maalesef zamanla daha tehlikeli bir kırılma da oluşuyor.
Kimse artık o paranın nasıl kazanıldığıyla ilgilenmemeye başlıyor.
“Helal mi kazanıldı, alın teri mi var, yoksa kara para mı, dolandırıcılık mı?” diye sorgulamak yerine; sadece ortaya konan şatafata bakılıyor.
Hatta bazen edinilmiş servetin kaynağı bilinmese bile, o hayatların altında insanlar adeta hayranlık yorumları yapıyor.
Lüks araçlar, şaşaalı mekanlar, desteler halinde paralar bazı kesimlerde başarı göstergesi gibi sunuluyor.
Toplumun bunları yadırgamamaya başlaması ise belki de işin en tehlikeli noktası.
Çünkü bir toplumda emeğin değil de sadece sonucun alkışlandığı yerde, ahlaki çizgiler zamanla bulanıklaşır.
Gençler “nasıl kazandın?” sorusunu değil, “neye biniyorsun?” sorusunu önemsemeye başlar.
Oysa son yıllarda haberlerde defalarca gördük
Sosyal medyada kusursuz görünen birçok hayatın arkasından; dolandırıcılık dosyaları, kara para iddiaları, batık hikâyeleri, parçalanmış aileler ve büyük trajediler çıktı.
Çünkü sahte hayatlar bir süre parlayabilir ama gerçek olmayan hiçbir düzen sonsuza kadar ayakta kalamaz.
Türkiye’de bugün birçok insan gelirini değil, imajını büyütmeye çalışıyor.
Bu yüzden artık sosyal medya sadece iletişim platformu değil, aynı zamanda dev bir vitrin haline geldi.
İnsanlar mutlu olmaktan çok mutlu görünmeye yatırım yapıyor.
Tam da burada yıllardır unuttuğumuz bazı kavramlar yeniden önem kazanıyor:
Şükretmek, sabretmek, ayağını yorganına göre uzatmak, elindekiyle yetinebilmeyi bilmek…
Çünkü bunlar kaybolmaya başladığında sadece ekonomi değil, toplumun ruh hali de bozuluyor.
Mutsuzluk artıyor, gelecek kaygısı büyüyor, insanlar sürekli daha fazlasına ulaşma baskısıyla yaşamaya başlıyor.
Özellikle gençler ve yeni evli çiftler üzerinde bunun etkisi çok daha ağır hissediliyor.
Sosyal medyada gördüğü hayatı kendi hayatıyla kıyaslayan insanlar, daha yolun başında büyük bir psikolojik yükün altına giriyor.
Henüz hayat kurmaya çalışan iki insan, sanki yıllardır büyük servet oluşturmuş insanlar gibi yaşamak zorunda hissediyor kendini.
Sonra da borçlar, beklentiler, yetişme telaşı ve sosyal baskılar aile huzurunu yıpratmaya başlıyor.
Huzursuz evler oluşuyor.
Huzursuz evlerin içinde büyüyen çocuklar oluşuyor.
Elindekiyle yetinmeyi öğrenmeyen, sürekli en iyisini, en pahalısını isteyen; ulaşamayınca da mutsuzlaşan, öfkelenen, bunalıma giren bir nesil riski büyüyor.
Çünkü çocuklar artık sadece anne babanın söyledikleriyle değil, onların yaşadığı hayat psikolojisiyle de büyüyor.
Sürekli eksik hisseden anne baba, farkında olmadan eksiklik hissiyle büyüyen çocuklar yetiştiriyor.
Oysa hayatın gerçeği şudur:
İnsanın huzuru bazen sahip olduklarının çokluğunda değil, sahip olduklarıyla kurduğu dengede gizlidir.
Ve belki de bugün Türkiye’nin en büyük ihtiyaçlarından biri; yeniden sadeleşebilmeyi, kanaat etmeyi ve gerçek mutluluğun vitrinlerde değil, huzurlu hayatlarda olduğunu hatırlayabilmektir.
Aslında mesele sadece ekonomi de değil.
Bu biraz da modern çağın görünür olma hastalığı.
Eskiden insanlar saygın olmak isterdi.
Şimdi birçok insan dikkat çekmek istiyor.
Ve maalesef bu düzen büyüdükçe; üretimden çok tüketim konuşuluyor, emeğin yerini imaj alıyor, sadeliğin yerini gösteriş dolduruyor.
Oysa güçlü toplumlar; vitrini büyük olanlarla değil, temeli sağlam olanlarla ayakta kalır.
Çünkü hayat, filtreli fotoğraflardan ibaret değildir.
Ve gerçek zenginlik bazen gösterilmeyen şeylerde saklıdır.