Çanakkale’nin Biga ilçesine bağlı Gümüşçay’da 1994 yılında Kızöldün Tümülüsü’nde gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar sırasında ortaya çıkarılan lahit, Troya Savaşı’nın sonuna ilişkin mitolojik anlatıları günümüze taşıdı.
MÖ 500 dolaylarına tarihlendirilen ve Troas’ta Pers egemenliğinin sürdüğü döneme ait olduğu belirlenen eser, Anadolu’da bugüne kadar bulunan figür bezemeli lahitlerin en erken örneği olarak değerlendirildi.
Lahdin uzun kenarlarından birinde yer alan Polyksena’nın kurban edilmesi sahnesi, esere adını verdi. Troya Kralı Priamos ile Kraliçe Hekabe’nin en küçük kızı Polyksena’nın Akhilleus’un mezarı başında kurban edilmesini konu alan sahne, Troya Savaşı’nın son dönemine ilişkin anlatıyı yansıttı.
Polyksena’nın ölümü savaşın sonunu simgeledi
Antik anlatılara göre Troya’nın düşmesinin ardından Polyksena, Akhaların en büyük savaşçısı Akhilleus’un mezarı başında onun ruhunu yatıştırmak amacıyla kurban edildi. Kurban törenini Akhilleus’un oğlu Neoptolemos gerçekleştirdi.
Anlatıda Polyksena’nın köle olarak yaşamaktansa ölümü tercih ettiği ve kaderine korkusuzca boyun eğdiği aktarıldı. Bu yönüyle Polyksena’nın kurban edilmesi, Troya Savaşı’nın başlangıcında kurban edilen Iphigeneia’nın hikâyesinin karşılığı olarak değerlendirildi. Iphigeneia’nın kurban edilmesi savaşın başlangıcını, Polyksena’nın ölümü ise savaşın sonunu simgeledi.
Lahitte yas ve kutlama sahneleri yer aldı
Eserin kısa kenarlarından birinde Polyksena’nın annesi Hekabe, yapraksız bir ağacın altında otururken tasvir edildi. Söz konusu sahne, kızının ölümünün ardından yaşanan yası yansıttı.
Lahdin başka bir bölümünde ise bunun aksine bir kutlama sahnesine yer verildi. Tahtta oturan bir kadın, müzisyenler ve dansçıların bulunduğu bir topluluktan hediyeler alırken betimlendi.
Lahdin üzerindeki figürlerin çoğunluğunu kadınlar oluşturdu. Ancak uzmanlar tarafından yapılan incelemelerde lahit içerisinde yaklaşık 40 yaşlarında bir erkek bireye ait ceset bulunduğu belirlendi.
Anadolu’daki figürlü lahit sanatının erken örneği
Uzmanlar, lahdi yalnızca Polyksena’nın kurban edilmesini betimleyen bir eser olarak değil, aynı zamanda farklı konuların tek bir eser üzerinde bir araya getirildiği erken dönem örneklerinden biri olarak değerlendirdi.
Üzerindeki mitolojik anlatılar, yas ve kutlama sahneleriyle eser, Troas bölgesinin Pers egemenliği dönemindeki kültürel ve sanatsal dünyasına ilişkin önemli veriler sundu.
1994 yılında Kızöldün Tümülüsü’nde yapılan çalışmalarla gün yüzüne çıkarılan Polyksena Lahdi, Çanakkale’deki Troya Müzesi’ne taşınarak koruma altına alındı ve burada sergilenmeye başlandı. Eser, yaklaşık 2 bin 500 yıl önce Troya Savaşı’nın sonuna ilişkin anlatının taş üzerine işlenmiş önemli tanıklarından biri olarak müzedeki yerini aldı.
