Okullarda zorbalık her zaman açık çatışmalar veya şiddet davranışları şeklinde ortaya çıkmıyor. Öğrencilerin başarılarının sürekli başkalarıyla kıyaslanması, öğretmenlerin görüşlerinin küçümsenmesi ya da belirli gruplara yönelik önyargılı ifadelerin gündelik iletişimin bir parçası haline gelmesi de okul iklimini olumsuz etkileyebiliyor. Mikroagresyon olarak tanımlanan bu davranışlar, tekrarlandıklarında bireylerin kendilerini nasıl algıladıklarını ve okula aidiyetlerini etkileyebiliyor.
Master Certified Coach (MCC) Dr. Elgiz Henden’in Çuvaldız Yayınları tarafından yayımlanan “Mikroagresyon: Görünmez Yaralar – Okul Yöneticileri İçin Rehber” adlı kitabı, eğitim ortamlarında sıklıkla gözden kaçan bu davranışları bilimsel araştırmalar ve saha gözlemleri ışığında inceliyor.
Okul Yöneticileri Derneği tarafından Prof. Dr. Aytaç Açıkalın adına verilen doktora tez ödüllerinde 2025 Yılı En İyi Doktora Tez Ödülü’ne layık görülen çalışmadan hazırlanan eser, okul yöneticilerine mikroagresyonu tanıma, bu davranışlara müdahale etme ve daha kapsayıcı bir okul kültürü oluşturma konusunda yol göstermeyi amaçlıyor.
Mikroagresyon okul iklimini nasıl etkiliyor?
Mikroagresyon, gündelik iletişimde ortaya çıkan ve çoğu zaman örtük önyargılar içeren söz ve davranışları kapsıyor. Her zaman kasıtlı olarak gerçekleşmeyen bu davranışlar, karşı tarafta değersizleştirilme, dışlanma veya anlaşılmama hissi oluşturabiliyor.
Okul ortamında öğrencilerin aileleri, kimlikleri, yetenekleri veya geçmişleri hakkında kalıplaşmış varsayımlarda bulunulması, yaşadıkları sorunların küçümsenmesi ve başarılarının sürekli başkalarıyla karşılaştırılması bu davranışlara örnek gösteriliyor. Öğretmenlerin görüşlerinin değersizleştirilmesi de benzer sorunlara yol açabiliyor.
Kitapta mikroagresyonun farklı biçimleri ele alınırken zorbalık ve ayrımcılıkla ilişkisi de açıklanıyor. Eser, okul yöneticilerinin yalnızca açık çatışmalara değil, zaman içinde birikerek ilişkileri zedeleyen gündelik davranışlara da dikkat etmesine odaklanıyor.
Bilimsel araştırmalardan uygulamaya uzanan rehber
Dr. Elgiz Henden’in doktora tezinden hareketle hazırlanan kitap, akademik bilgiyi okul yöneticilerinin günlük uygulamalarına uyarlamayı hedefliyor. Çuvaldız Yayınları El Kitapları Dizisi kapsamında yayımlanan eser, “Anla, Uygula, Geliştir” aşamalarından oluşan bir metodoloji izliyor.
Bu yaklaşım doğrultusunda mikroagresyonun anlaşılması, karşılaşılan durumlarda uygulanabilecek müdahale yöntemlerinin geliştirilmesi ve okul kültüründe kalıcı iyileşme sağlanması amaçlanıyor. Kitap, yöneticilerin örtük önyargıları fark etmelerine, gündelik iletişim biçimlerini değerlendirmelerine ve daha bilinçli adımlar atmalarına yardımcı olacak bir kaynak olarak öne çıkıyor.
“Daha sağlıklı bir okul iklimi, gündelik alışkanlıkları sorgulamakla mümkün”
Kitabın çıkış noktasını anlatan Dr. Elgiz Henden, okullarda açık zorbalık ve şiddet davranışlarına müdahale etmek için belirli kurallar bulunduğunu, ancak bazı incitici davranışların gözden kaçabildiğini belirtti.
Bir öğrencinin fikrini küçümseyen cümlelerin, öğretmenleri sürekli başkalarıyla kıyaslayan yaklaşımların veya bir kişinin deneyimini geçersizleştiren ifadelerin küçük görülebileceğine dikkat çeken Henden, bu davranışların tekrarlanması halinde bireylerin kendilerini algılama biçimini ve okulda güvende hissetme düzeyini etkileyebileceğini ifade etti.
Mikroagresyonla mücadelede önceliğin kimin haklı olduğunu belirlemekten önce davranışların başkaları üzerindeki etkisini anlamak olduğunu kaydeden Henden, kitabı okul yöneticilerinin görünmeyen sorunları fark edebilmesine ve bu durumlarla karşılaştıklarında neler yapabileceklerine ilişkin somut bir bakış açısı geliştirmesine katkı sunmak amacıyla hazırladığını belirtti.
Henden’e göre daha sağlıklı bir okul iklimi oluşturmak, yalnızca sorunlara müdahale etmekle değil, bu sorunları besleyen gündelik alışkanlıkları da sorgulamakla mümkün oluyor.
Kapsayıcı okul kültürü için başvuru kaynağı
Okul yöneticilerinin sorumlulukları disiplin süreçlerini yürütmek ve açık çatışmaları çözmekle sınırlı kalmıyor. Okulda hangi davranışların normalleştirildiği, kimlerin kendini ifade edebildiği ve hangi tutumların dışlanmaya zemin hazırladığı da okul ikliminin önemli unsurları arasında yer alıyor.
“Mikroagresyon: Görünmez Yaralar – Okul Yöneticileri İçin Rehber”, suçlayıcı bir yaklaşım yerine farkındalık oluşturmayı, davranışların etkisini anlamayı ve uygulanabilir çözüm yolları geliştirmeyi esas alıyor. Eserin okul müdürleri ve yöneticilerinin yanı sıra öğretmenler, eğitim liderleri ve kapsayıcı eğitim ortamları oluşturmak isteyen diğer eğitim paydaşlarına da hitap ettiği belirtiliyor.
