Çanakkale'nin Biga ilçesine bağlı Gümüşçay'da bulunan Kızöldün Tümülüsü, 1994 yılında gelen bir kaçak kazı ihbarının ardından gerçekleştirilen kurtarma kazısıyla tarihe geçti.
Çanakkale Müzesi ekiplerinin yürüttüğü çalışmalar sırasında tümülüsün içerisinden günümüzde Polyksena Lahdi olarak bilinen mermer lahit çıkarıldı. Eser, MÖ 6. yüzyılın sonlarına, yaklaşık MÖ 520-500 yıllarına tarihleniyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynaklarında Polyksena Lahdi, Anadolu'da bugüne kadar bulunan figürsel anlatımlı lahitlerin en erken örneği olarak tanımlanıyor.
3,32 metre uzunluğunda
Prokonnesos mermerinden yapılan lahit, 3,32 metre uzunluğunda, 1,60 metre genişliğinde ve 1,78 metre yüksekliğinde. Dört cephesinde de kabartma figürlü sahneler bulunuyor. Bu yönüyle yalnızca boyutlarıyla değil, üzerindeki zengin anlatımlarla da dikkat çekiyor.
Lahdin üzerinde toplam 37 insan figürü bulunuyor. Kabartmalarda tek bir hikâyeye bağlı kalınmak yerine düğün hazırlıkları, törenler, müzik ve yas gibi farklı sahneler birbirleriyle bağlantılı biçimde işlenmiş durumda. Kültür Portalı, eserin bu özelliğini Anadolu'da önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriyor.
Bir yüzünde Polyksena'nın kurban edilmesi anlatılıyor
Lahdin adını almasına neden olan sahne ise Troya mitolojisinden geliyor.
Uzun yüzlerden birinde Troya Kralı Priamos ile Kraliçe Hekabe'nin kızı Polyksena'nın, Akhilleus'un mezarı başında kurban edilmesi tasvir ediliyor. Bu sahne nedeniyle eser “Polyksena Lahdi” olarak adlandırılıyor.
Diğer yüzlerde ise düğüne hazırlık ve düğün töreni, kadın figürleri, müzik ve yasla ilişkilendirilen sahneler yer alıyor. Böylece lahit, dönemin sosyal yaşamına ve cenaze geleneklerine ilişkin önemli görsel bilgiler de sunuyor.
En dikkat çekici ayrıntı: Lahit bir kadın için yapılmış gibi görünüyordu ama...
Polyksena Lahdi'nin hikâyesindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri de içerisinde bulunan insan kalıntıları.
2004 yılında yayımlanan akademik çalışmaya göre Kızöldün Tümülüsü'nde iki ayrı lahit mezarı tespit edildi. Büyük ve kaliteli mermerden yapılan Polyksena Lahdi'nin antik dönemde soyulduğu belirlendi. Lahdin içerisinde bulunan kemiklerin ise yaklaşık 40 yaşındaki bir erkeğe ait olduğu tespit edildi.
Araştırmacılar, lahdin kabartmalarının ve tasarımının başlangıçta genç bir kadın için hazırlanmış olabileceğini, ancak daha sonra başka bir kişi tarafından kullanılmış olabileceğini değerlendiriyor. Bu nedenle eserin adı Polyksena olsa da lahitte yatan kişinin mitolojik Polyksena olmadığı açık.
Antik çağda da mezar soygununa uğramış
Lahdin kapağında bulunan bir delik, eserin antik dönemde de mezar soyguncularının hedefi olduğunu gösteriyor. Akademik araştırmalarda ayrıca lahdi çevreleyen kiremitlerin altında, cenazenin taşınmasında kullanılmış olması muhtemel bir savaş arabasına ait bronz tekerlek parçaları ve koşum takımı bulunduğu belirtiliyor.
Bu ayrıntılar, tümülüsteki defin töreni ve dönemin cenaze gelenekleri hakkında da önemli ipuçları sağlıyor.
Bugün Troya Müzesi'nde sergileniyor
1994 yılında Biga'nın Gümüşçay beldesindeki Kızöldün Tümülüsü'nden çıkarılan Polyksena Lahdi, bugün Troya Müzesi'nin en dikkat çekici eserleri arasında yer alıyor.
Yaklaşık 2 bin 500 yıl önce Anadolu'da şekillendirilen kabartmalar, bugün hâlâ Troya mitolojisinden gündelik yaşama, düğün törenlerinden yas kültürüne kadar uzanan geniş bir hikâyeyi ziyaretçilere aktarıyor.