İnsan en çok kendi alışkanlıklarına, kendi çelişkilerine güler. Hele bu çelişkiler devlet ciddiyetiyle gündelik hayatın pratik zekâsını aynı kadraja yerleştiriyorsa, ortaya çıkan kahkaha yalnızca bir eğlence değil, toplumsal bir okuma biçimine dönüşüyor. D.I.S.C.O. casusluk sinemasının disiplinli evreniyle Türkiye'nin sokaktan beslenen mizahını yan yana getirirken, iki anlatı geleneğini aynı potada eritmeye çalışıyor.
Bir Türün Yerelleşme Serüveni
Türk sinemasında uzun süredir gözlenen melezleşme eğiliminin yeni örneklerinden biri sayılabilecek film, Hollywood casusluk sinemasının tanıdık kodlarını yerel mizahla buluşturuyor. Bu tercih şaşırtıcı değil. Ömer Faruk Sorak, uzun yıllardır uluslararası anlatı kalıplarını Türkiye'nin kültürel belleğiyle yeniden yorumlayan yönetmenlerden biri. Reklam sinemasından gelen görsel disiplini, tempoyu iyi bilen anlatıcılığı ve popüler kültürle kurduğu ilişki bu filmde de hissediliyor. Ancak D.I.S.C.O.'yu ilginç kılan yalnızca teknik becerisi değil, düzen ile düzensizlik arasındaki gerilimi anlatının temel dinamiğine dönüştürmesi.
Hayat Bilgisi
Filmin merkezindeki Zafer ile Ertan, yalnızca iki komik karakter değil. Aynı zamanda iki farklı hayat bilgisini temsil ediyorlar. Ertan, kuralların içinde yetişmiş, teknolojinin ve kurum kültürünün güvenli alanına sığınmış biri. Zafer ise planlardan çok sezgilerine güvenen, sokakta öğrenilmiş pratik zekâyı temsil ediyor. Film, bu iki karakteri karşı karşıya getirirken aslında uzun zamandır Türkiye'de birlikte yaşayan iki farklı aklı da karşılaştırıyor. Eğitimle edinilen bilgi ile hayatın öğrettiği bilgi... Bürokratik düzen ile gündelik hayatın doğaçlaması... İşte filmde birinin eksik bıraktığını diğeri tamamlıyor. Mizah da burada doğuyor.
Kusursuzluğun Yanılgısı
Casusluk sineması çoğu zaman kusursuz sistemlerin hikâyesidir. Teknoloji işler, planlar kusursuz ilerler, hesaplanan her ayrıntı yerini bulur. D.I.S.C.O. ise bu kusursuzluk fikrini sürekli bozan bir film. En gelişmiş cihazlar, en ayrıntılı operasyonlar ve en yüksek güvenlik önlemleri, beklenmedik bir insan davranışı karşısında anlamını yitiriyor. Böylece film, teknolojiyi küçümsemekten çok, hayatın hiçbir zaman bütünüyle hesaplanamayacağını anımsatıyor.
Kadınlar Anlatıyı Değiştirirken
Kadın karakterlerin anlatıdaki konumu dikkat çekici. Türün alışıldık "kurtarılmayı bekleyen kadın" kalıbının dışına çıkarak olay örgüsünün yönünü değiştiren kararlar alıyorlar. Bununla birlikte senaryo, kimi anlarda bu bağımsızlığı geleneksel aile idealiyle yeniden çerçevelemeyi tercih ediyor. Böylece film iki farklı anlayış arasında gidip geliyor. Bir yanda çağdaş aksiyon sinemasının daha eşitlikçi karakter yapısı, öte yanda yerleşik toplumsal kabullerin güvenli alanı. Bu ikilik tam anlamıyla çözülemese de filmin tartışmaya açtığı başlıklardan biri oluyor.
Mustafa Kemal Atatürk Sahnesi
Filmin en çok tartışılabilecek bölümü ise Zafer'in halüsinasyon sırasında Mustafa Kemal Atatürk ile karşılaştığı sahne. Anlatının geri kalanındaki mizahi ton burada yerini ciddi ve ağırbaşlı bir atmosfere bırakıyor. Bu geçiş bazı seyirciler için oldukça duygusal bir karşılık üretebilecekken, bazıları için ise filmin kendi dramatik bütünlüğünü zorlayan bir tercih olarak görülebilir. Burada tartışılması gereken Mustafa Kemal Atatürk figürünün kendisi değil; bu sahnenin filmin kurduğu dünyaya nasıl eklemlendiği. Çünkü sinemada simgelerin gücü, yalnızca temsil ettikleri değerlerden değil, anlatının içindeki yerlerinden de doğar.
Sözcüklerin Taşıdığı Sınıf
Filmin dili, en güçlü olduğu kadar en tartışmalı yönlerinden biri. Argo, yalnızca kahkaha üretmek için kullanılmıyor, karakterlerin dünyaya bakışını belirleyen bir anlatım biçimine dönüşüyor. Zafer'in filtresiz dili ile teşkilatın resmi söylemi arasındaki uzaklık, toplumsal sınıflar arasındaki uzaklığı da görünür kılıyor. Ancak bu tercih başka bir soruyu beraberinde getiriyor. Yoğun küfür kullanımına rağmen filmin düşük yaş grubuna uygun sınıflandırılması, yalnızca bu filme değil, günümüz dijital platformlarında içerik denetiminin nasıl yapıldığına ilişkin daha geniş bir tartışmanın da kapısını aralıyor. Sinemanın etik soruları, bu filmin içeriğinden çok dolaşıma girdiği koşullar nedeniyle yanıt bekliyor gibi.
Kahkahadan Geriye Kalan
D.I.S.C.O. kusursuz bir film değil. Antagonistini yeterince derinleştiremiyor, bazı dramatik geçişlerde kolay çözümlere yöneliyor, kimi zaman mizahın ritmini tekrar ediyor. Buna rağmen yerli komediyi yalnızca söz oyunlarına yaslamadan aksiyon sinemasıyla buluşturma cesareti gösteriyor. Belki de asıl başarısı burada. Düzeni temsil eden kurumlarla sokağın doğaçlama aklı arasında kesin bir galip ilan etmiyor. İkisinin de eksik bıraktığı yerleri görünür kılıyor.
Sanata evet.