Çanakkale’nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar’da bulunan Apollon Smintheus Tapınağı, bölgenin binlerce yıllık tarihine ışık tutan önemli arkeolojik alanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Antik Troya’nın güneybatısında yer alan Alexandria Troas, MÖ 310 civarında Büyük İskender’in komutanlarından Antigonos I Monophthalmos tarafından Antigoneia adıyla kuruldu. Yeni kentin nüfusunu ise çevredeki Kebren, Kolone, Hamaxitos, Neandria ve Skepsis gibi yerleşimlerden getirilen topluluklar oluşturdu.
Yaklaşık 10 yıl sonra Trakya Kralı Lysimakhos tarafından genişletilen kent, Büyük İskender’in anısına Alexandria Troas adını aldı.
İlyada’da adı geçen tanrı: Apollon Smintheus
Bölgenin antik geçmişinde önemli bir yere sahip olan Apollon Smintheus’un hikâyesi ise Homeros’un İlyada destanına kadar uzanıyor.
İlyada’nın giriş bölümünde, Troya rahibi Chryses’in kızı Chryseis’in Agamemnon tarafından esir alınması ve bunun ardından yaşanan olaylar anlatılıyor. Chryses’in kızı olan Chryseis’in adı, “Chryse’li kız” anlamına geliyor.
Chryses’in dua ettiği tanrı ise Apollon Smintheus olarak biliniyor.
“Fareleri kovan Apollon”
“Smintheus” sıfatı, Homeros’un İlyada’sında Apollon için kullanılan dikkat çekici sıfatlardan biri olarak biliniyor.
Antik kaynaklarda bu ismin, fare veya sıçan anlamına gelen Smintha/Sminthos kelimesiyle ilişkilendirildiği belirtiliyor. Bu nedenle Apollon Smintheus, “fareleri kovan” ya da farelerle ilişkilendirilen Apollon olarak yorumlanıyor.
Bu özelliği, Gülpınar’daki Apollon Smintheus Tapınağı’nda bulunan heykel tasvirine de yansıyor.
Apollon’un ayaklarının dibindeki fare
Apollon Smintheus Tapınağı’nın bulunduğu Chryse, Alexandria Troas’ın ilk nüfusunu oluşturan yerleşimlerden Hamaxitos’un toprakları içerisinde yer alıyordu.
Ünlü Paroslu heykeltıraş ve mimar Skopas tarafından yapılan Apollon Smintheus heykeli, tanrıyı ayakta dururken ve ayaklarının dibinde bir fare figürüyle betimliyordu.
Bu ayrıntı, Apollon’un “Smintheus” sıfatıyla kurulan sembolik bağını gözler önüne seren önemli sanat eserlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Troya’dan Alexandria Troas’a uzanan tarih
Çanakkale’nin Ayvacık ilçesindeki Gülpınar, yalnızca Apollon Smintheus Tapınağı ile değil, çevresindeki antik yerleşimlerle birlikte değerlendirildiğinde bölgenin antik çağdaki kültürel ve dini hareketliliğini ortaya koyuyor.
Troya’nın güneybatısındaki Alexandria Troas ve onun nüfusunu oluşturan antik kentler, Apollon Smintheus kültünün önemli merkezlerinden biri olan Chryse ile birlikte, Çanakkale’nin binlerce yıllık tarihinin farklı katmanlarını günümüze taşıyor.
Bugün Gülpınar’da ziyaretçilerini karşılayan Apollon Smintheus Tapınağı ise Homeros’un dizelerinden antik heykel sanatına uzanan hikâyesiyle bölgenin en dikkat çekici tarihi mirasları arasında yer alıyor.
